Nguyên nhân gây rụng tóc nhiều

Rụng tóc vốn là một quá trình sinh lý bình thường của cơ thể, diễn ra hằng ngày trong chu trình tái tạo của nang tóc. Tuy nhiên, khi tóc rụng nhiều bất thường và kéo dài, đó không chỉ là vấn đề thẩm mỹ mà còn có thể phản ánh những rối loạn bên trong như mất cân bằng nội tiết, thiếu hụt vi chất, stress kéo dài hoặc bệnh lý tiềm ẩn. Hiểu đúng nguyên nhân gây rụng tóc theo y học là nền tảng quan trọng để phòng ngừa và điều trị hiệu quả, an toàn và bền vững.

Rụng tóc là một hiện tượng sinh lý tự nhiên, xảy ra hàng ngày như một phần trong chu trình phát triển của sợi tóc. Tuy nhiên, khi số lượng tóc rụng vượt quá mức bình thường (khoảng 50–100 sợi), và kéo dài, đó không còn là vấn đề đơn thuần về thẩm mỹ, mà có thể là dấu hiệu cảnh báo nhiều rối loạn tiềm ẩn trong cơ thể. Theo thống kê, hàng triệu người trên thế giới đang phải đối mặt với tình trạng rụng tóc nhiều, ảnh hưởng không chỉ đến vẻ ngoài mà còn đến tâm lý và chất lượng cuộc sống. Trong khi một số nguyên nhân khá rõ ràng như di truyền hay thiếu hụt dinh dưỡng, thì nhiều trường hợp lại liên quan đến các yếu tố nội tiết, miễn dịch, tâm thần hoặc tác động của môi trường và thuốc điều trị. Để điều trị rụng tóc hiệu quả và an toàn, cần phải hiểu rõ nguyên nhân cụ thể gây ra tình trạng này từ góc độ y học. Bài viết sau sẽ giúp bạn tiếp cận một cách hệ thống các nguyên nhân gây rụng tóc nhiều, từ đó có hướng phòng ngừa và xử trí phù hợp.

Sinh lý tóc – tổng quan về chu trình tăng trưởng của tóc

Tóc là một phần phụ của da, phát triển từ nang tóc – cấu trúc nằm sâu trong lớp hạ bì. Chu trình sinh trưởng của tóc bao gồm 3 giai đoạn chính:

Anagen (Giai đoạn mọc): Chiếm khoảng 85–90% tổng số sợi tóc, kéo dài từ 2–6 năm. Đây là giai đoạn tóc phát triển mạnh mẽ nhờ nguồn cung cấp máu và dưỡng chất dồi dào.
Catagen (Giai đoạn thoái triển): Kéo dài khoảng 2–3 tuần, là giai đoạn chuyển tiếp, nang tóc bắt đầu co lại và ngừng phát triển.
Telogen (Giai đoạn nghỉ): Kéo dài 2–3 tháng. Tóc không còn tăng trưởng và sẽ rụng để nhường chỗ cho sợi tóc mới mọc lên.

Bình thường, mỗi người rụng khoảng 50–100 sợi tóc mỗi ngày, tương ứng với lượng tóc ở pha telogen. Khi tỉ lệ tóc ở pha telogen tăng cao bất thường, hiện tượng rụng tóc nhiều sẽ xảy ra.

Các nguyên nhân gây rụng tóc nhiều theo y học

Yếu tố nội tiết (hormonal)

Rối loạn hormone androgen

Ở cả nam và nữ, rụng tóc thường xuyên có thể do tăng nhạy cảm của nang tóc với hormone Dihydrotestosterone (DHT) – một dẫn xuất của testosterone. DHT làm nang tóc teo nhỏ lại, rút ngắn pha anagen và đẩy tóc vào pha telogen sớm, khiến tóc mỏng và rụng. Tình trạng này gọi là rụng tóc kiểu Androgenetic Alopecia.

Ở nam giới: Thường bắt đầu từ trán và đỉnh đầu, hình chữ M, tiến triển dần đến hói đầu.
Ở nữ giới: Tóc rụng lan tỏa, chủ yếu vùng đỉnh đầu, nhưng hiếm khi hói hẳn.

Thay đổi nội tiết sau sinh, mãn kinh

Sau sinh, nồng độ estrogen giảm đột ngột làm tóc chuyển nhanh sang pha telogen, gây rụng tóc nhiều (Telogen effluvium).
Phụ nữ mãn kinh cũng thường bị rụng tóc do giảm estrogen, tăng androgen tương đối.

Bệnh lý tuyến giáp

Suy giáp hoặc cường giáp đều ảnh hưởng đến chu trình mọc tóc. Thiếu hormone tuyến giáp làm chậm chuyển hóa, tóc mảnh, khô, rụng lan tỏa.
Rụng tóc có thể là một trong những dấu hiệu sớm giúp phát hiện bệnh lý nội tiết này.

Thiếu hụt dinh dưỡng

Sợi tóc được nuôi dưỡng bởi các vi chất và protein từ máu. Khi thiếu hụt các dưỡng chất sau, tóc sẽ suy yếu và dễ rụng:

Protein : Tóc là cấu trúc chứa 95% keratin – một loại protein. Chế độ ăn thiếu đạm (ăn chay cực đoan, suy dinh dưỡng) sẽ làm tóc mỏng, dễ gãy rụng.
Sắt: Thiếu sắt là nguyên nhân phổ biến gây rụng tóc, đặc biệt ở phụ nữ. Sắt cần thiết cho việc tổng hợp hemoglobin và vận chuyển oxy đến tế bào nang tóc.
Kẽm: Kẽm tham gia vào quá trình phân chia tế bào và điều hòa hoạt động enzyme. Thiếu kẽm làm nang tóc yếu, tóc mọc chậm, dễ rụng.
Biotin (Vitamin B7): Biotin cần thiết cho sự phát triển của tóc và móng. Thiếu biotin thường gây rụng tóc lan tỏa, tóc khô xơ.
Vitamin D: Vitamin D ảnh hưởng đến hoạt động của nang tóc và hệ miễn dịch. Người thiếu vitamin D thường rụng tóc kéo dài, khó hồi phục.

Yếu tố tâm lý – Stress

Stress kéo dài ảnh hưởng đến trục hạ đồi – tuyến yên – tuyến thượng thận (HPA axis), làm tăng cortisol máu. Cortisol cao sẽ:

Làm co mạch máu ngoại biên, giảm lưu lượng máu đến da đầu.
Tăng rụng tóc do rối loạn miễn dịch và chuyển hóa.
Thúc đẩy hiện tượng Telogen effluvium: tóc chuyển đột ngột sang pha nghỉ, gây rụng hàng loạt.

Ngoài ra, một số người bị hội chứng nghiện giật tóc (trichotillomania) – một rối loạn tâm thần gây mất kiểm soát hành vi kéo tóc, dẫn đến hói loang lổ.

Bệnh lý da đầu

Nấm da đầu (Tinea capitis):

Do vi nấm Trichophyton hoặc Microsporum gây nên.
Gây rụng tóc thành mảng, có vảy, ngứa, đôi khi chảy dịch, nổi hạch.
Thường gặp ở trẻ em và người có đề kháng yếu.

Viêm da tiết bã:

Là một rối loạn tuyến bã nhờn, gây ngứa, bong vảy trắng (gàu), đỏ da đầu.
Gây bít tắc nang tóc, viêm chân tóc, làm tóc yếu và rụng.

Vảy nến (Psoriasis):

Là bệnh da tự miễn, gây dày sừng, đóng vảy trắng bạc, ảnh hưởng đến da đầu.
Nếu không kiểm soát tốt, có thể dẫn đến rụng tóc từng mảng.

Rối loạn miễn dịch

Rụng tóc từng mảng (Alopecia areata):

Là bệnh tự miễn, trong đó hệ miễn dịch tấn công các nang tóc đang phát triển.
Gây rụng tóc từng mảng tròn, nhẵn, không sẹo. Có thể tái phát và tiến triển đến mất toàn bộ tóc (Alopecia totalis) hoặc toàn thân (Alopecia universalis).
Bệnh có thể liên quan đến các rối loạn tự miễn khác như lupus, viêm tuyến giáp Hashimoto.

Tác dụng phụ của thuốc

Nhiều loại thuốc ảnh hưởng đến chu trình phát triển của tóc:

Hóa trị liệu ung thư: Gây ức chế phân bào, làm tóc rụng hàng loạt do nang tóc ngừng hoạt động.
Thuốc chống đông (heparin, warfarin): Gây telogen effluvium.
Thuốc chống trầm cảm, thuốc điều trị huyết áp, thuốc isotretinoin (trị mụn): cũng có thể gây rụng tóc ở một số người.

Yếu tố di truyền

Di truyền là nguyên nhân phổ biến nhất gây rụng tóc ở cả hai giới, đặc biệt sau tuổi trưởng thành. Nếu trong gia đình có cha hoặc mẹ bị hói đầu, con cái có nguy cơ cao bị rụng tóc kiểu androgen.

Các nguyên nhân khác

Mất máu cấp hoặc mãn: Chấn thương, phẫu thuật, kinh nguyệt kéo dài… làm thiếu máu, thiếu sắt kéo dài, dẫn đến rụng tóc.

Các bệnh mạn tính: Tiểu đường, lupus ban đỏ hệ thống, viêm gan, HIV/AIDS... làm rối loạn chuyển hóa và miễn dịch, ảnh hưởng đến nang tóc.

Thay đổi khí hậu, môi trường: Ô nhiễm không khí, nước chứa kim loại nặng, nhiệt độ thay đổi đột ngột cũng góp phần làm tóc yếu, gãy rụng.

Cần bổ sung gì và nên ăn gì để giảm tình trạng rụng tóc?

Một trong những dưỡng chất quan trọng bậc nhất là protein, bởi vì tóc chủ yếu được cấu tạo từ một loại protein cứng có tên gọi là keratin. Cơ thể thiếu đạm, dù nhẹ hay kéo dài, đều khiến tóc mọc chậm, mảnh, yếu và dễ gãy. Do đó, trong chế độ ăn hằng ngày, việc đảm bảo nguồn protein đầy đủ từ cả động vật và thực vật – như thịt nạc, cá, trứng, sữa, đậu phụ hay các loại đậu hạt – là điều kiện tiên quyết để giữ cho mái tóc chắc khỏe.

Bên cạnh đó, sắt là khoáng chất cần thiết cho việc sản xuất hemoglobin, giúp vận chuyển oxy đến các tế bào, bao gồm cả tế bào nang tóc. Khi thiếu sắt – tình trạng phổ biến ở phụ nữ có kinh nguyệt kéo dài, ăn chay thiếu kiểm soát, hoặc người bị mất máu – tóc sẽ rụng một cách lan tỏa và liên tục. Nhiều trường hợp rụng tóc mãn tính kéo dài đã được cải thiện rõ rệt chỉ sau khi điều chỉnh lượng sắt trong chế độ ăn. Các thực phẩm giàu sắt như gan, thịt đỏ, rau bina, cải bó xôi nên được bổ sung thường xuyên, kèm theo vitamin C để tăng khả năng hấp thụ.

Không thể không nhắc đến kẽm, nguyên tố vi lượng giúp thúc đẩy quá trình phân chia tế bào và sửa chữa mô. Kẽm cũng tham gia vào hoạt động của hơn 100 enzyme trong cơ thể, bao gồm cả những enzyme điều hòa sự phát triển của nang tóc. Khi thiếu kẽm, tóc không chỉ rụng nhiều mà còn có xu hướng mọc thưa và chậm dài. Các nguồn thực phẩm giàu kẽm như hàu, hạt bí, hạt điều, tôm cua nên được ưu tiên, đặc biệt ở những người ăn uống không cân đối hoặc tiêu hóa kém.

Một loại vitamin đặc biệt quan trọng với sức khỏe mái tóc là biotin (vitamin B7). Biotin tham gia vào quá trình tạo keratin và chuyển hóa năng lượng trong tế bào nang tóc. Khi thiếu biotin, tóc không chỉ rụng mà còn trở nên khô xơ, dễ chẻ ngọn. Biotin có nhiều trong lòng đỏ trứng chín, gan động vật, cá hồi, bơ, khoai lang và các loại hạt. Việc ăn trứng sống nên tránh, bởi lòng trắng trứng sống chứa avidin – một chất cản trở hấp thu biotin.

Vitamin D cũng được xem là một yếu tố có liên quan mật thiết đến tình trạng rụng tóc, đặc biệt là trong các trường hợp rụng tóc mãn tính không rõ nguyên nhân. Vitamin D ảnh hưởng đến sự biệt hóa tế bào trong nang tóc và có thể điều hòa hệ miễn dịch – vốn là yếu tố quan trọng trong các bệnh lý như rụng tóc từng mảng (Alopecia areata). Nhiều nghiên cứu cho thấy người bị rụng tóc thường có mức vitamin D trong máu thấp hơn người bình thường. Do đó, ngoài việc bổ sung từ cá béo, trứng, nấm và sữa tăng cường, người bị rụng tóc nên tắm nắng sáng khoảng 10–15 phút mỗi ngày để da tự tổng hợp vitamin D.

Không thể bỏ qua vai trò của omega-3, một loại axit béo không no có tác dụng chống viêm và tăng cường độ ẩm cho da đầu. Omega-3 giúp cải thiện tuần hoàn máu đến nang tóc, kích thích tóc mọc và ngăn ngừa viêm quanh chân tóc – yếu tố thường gặp ở người bị viêm da tiết bã hay nấm da đầu. Cá hồi, cá thu, hạt lanh, quả óc chó là những nguồn cung cấp omega-3 tự nhiên lý tưởng.

Ngoài ra, một số vitamin nhóm B khác như B1, B2, B3, B6, B12 cũng góp phần vào quá trình chuyển hóa năng lượng, giảm stress tế bào và thúc đẩy tuần hoàn máu dưới da đầu. Chế độ ăn đủ các vitamin này giúp tóc phát triển tốt hơn, ít gãy rụng hơn, đặc biệt trong giai đoạn hồi phục sau bệnh hoặc sau sinh.

Một yếu tố thường bị bỏ quên nhưng có ảnh hưởng không nhỏ là nước. Tóc cũng như da, rất nhạy cảm với tình trạng mất nước. Khi cơ thể không đủ nước, da đầu trở nên khô, tuyến bã nhờn hoạt động kém hiệu quả, dẫn đến hiện tượng tóc khô, dễ gãy và dễ rụng. Uống đủ nước mỗi ngày (khoảng 1,5 – 2 lít hoặc hơn nếu vận động nhiều) sẽ giúp nang tóc được nuôi dưỡng tốt, tóc giữ được độ bóng và đàn hồi tự nhiên.

Đối với những người đang điều trị rụng tóc, việc tránh xa các thực phẩm có hại cũng quan trọng không kém. Đường tinh luyện, chất béo chuyển hóa (trans fat), thực phẩm chiên rán nhiều dầu, đồ uống có cồn và caffein quá mức đều có thể gây viêm, rối loạn hormone và cản trở quá trình hấp thụ dưỡng chất. Những thói quen này nếu kéo dài có thể làm cho tóc rụng ngày càng nhiều, dù đã dùng thuốc hay thực phẩm chức năng hỗ trợ.

Tóm lại, mái tóc khỏe không chỉ đến từ việc chăm sóc bên ngoài, mà chủ yếu đến từ chế độ dinh dưỡng đầy đủ, cân bằng và khoa học. Việc bổ sung các chất như protein, sắt, kẽm, biotin, omega-3, vitamin D, các vitamin nhóm B cùng việc duy trì lối sống lành mạnh sẽ là nền tảng vững chắc giúp phục hồi tóc rụng, ngăn ngừa rụng tóc tiếp diễn và hỗ trợ mọc tóc mới hiệu quả.

Rụng tóc nhiều không chỉ là vấn đề thẩm mỹ mà còn là dấu hiệu tiềm ẩn của nhiều rối loạn trong cơ thể. Y học hiện đại đã chỉ ra rằng rụng tóc có thể do mất cân bằng hormone, thiếu vi chất, stress, bệnh lý da đầu, rối loạn miễn dịch hoặc tác dụng phụ của thuốc. Việc điều trị hiệu quả cần dựa trên chẩn đoán chính xác nguyên nhân, kết hợp giữa thay đổi lối sống, điều chỉnh dinh dưỡng, sử dụng thuốc phù hợp và kiểm soát tốt các bệnh nền.

Chăm sóc tóc không đơn thuần là sử dụng mỹ phẩm, mà là chăm sóc sức khỏe toàn thân – từ bên trong ra bên ngoài. Khi cơ thể khỏe mạnh, mái tóc cũng sẽ phản ánh điều đó bằng vẻ chắc khỏe, bóng mượt và ít rụng.

BS. Tú Uyên (Thọ Xuân Đường)