Bí mật đồng hồ sinh học cơ thể trong 1 ngày và thực hành dưỡng sinh

Vào khoảng 5-7h sáng (giờ mão), ánh sáng tự nhiên đi qua võng mạc mắt, gửi tín hiệu đến vùng dưới đồi của não bộ, vùng này ra lệnh cho tuyến thượng thận bắt đầu sản xuất cortisol – một hormone "đánh thức" tự nhiên, nồng độ cortisol tăng dần, giúp cơ thể chuyển từ trạng thái nghỉ ngơi sang trạng thái tỉnh táo, đây cũng là lúc ruột già hoạt động mạnh nhất, thúc đẩy quá trình đào thải.

Người xưa: "thức dậy theo mặt trời, đi ngủ theo mặt trời", người xưa sống gần gũi với tự nhiên, thức giấc khi gà gáy để bắt đầu ngày mới, họ thường đi đại tiện vào giờ này để loại bỏ độc tố tích tụ trong đêm, sau đó là các hoạt động nhẹ nhàng như vệ sinh cá nhân, thiền định hoặc tập thái cực quyền để khai thông kinh mạch, làm ấm cơ thể.

Người nay: đồng hồ báo thức, ánh sáng nhân tạo từ đèn và điện thoại là những thứ "đánh thức" phổ biến, nhiều người thức dậy vội vã, bỏ qua việc vận động hay chuẩn bị tinh thần, điều này dễ gây ra trạng thái "stress thượng thận", khiến cơ thể phải sản xuất cortisol một cách đột ngột và thiếu tự nhiên, gây mệt mỏi về lâu dài.

Thức dậy sớm và đón ánh nắng: thay vì sử dụng đồng hồ báo thức, hãy để ánh sáng tự nhiên đánh thức bạn, mở cửa sổ để ánh nắng chiếu vào phòng, giúp cơ thể nhận tín hiệu tự nhiên và khởi động ngày mới một cách nhẹ nhàng.

Uống một ly nước ấm: sau một đêm dài, cơ thể bị mất nước, một ly nước ấm vào buổi sáng không chỉ bù nước mà còn kích thích hệ tiêu hóa, làm sạch đường ruột, giúp đào thải độc tố tích tụ.

Vận động nhẹ nhàng: dành 15-20 phút cho các động tác giãn cơ, yoga hoặc đi bộ, vận động buổi sáng giúp tăng cường tuần hoàn máu, giải phóng endorphin, mang lại năng lượng và tinh thần sảng khoái.

Khoảng 7-9h sáng (giờ thìn), dạ dày hoạt động mạnh nhất, sẵn sàng tiêu hóa thức ăn. Từ 9-11h (giờ tỵ), lá lách và tụy hoạt động mạnh, giúp hấp thu dinh dưỡng và chuyển hóa năng lượng, đây là giai đoạn cơ thể và não bộ đạt đỉnh cao về hiệu suất nhận thức và tiêu hóa.

Người xưa "ăn sáng như vua". Người xưa ăn bữa sáng đầy đủ để có năng lượng cho cả buổi, họ tập trung vào các công việc nặng nhọc như đồng áng, buôn bán trong khung giờ này, bữa ăn sáng thường bao gồm các loại ngũ cốc, rau củ và thịt để đảm bảo đủ dinh dưỡng.

Người nay nhiều người bỏ bữa sáng hoặc ăn qua loa, vội vàng, năng lượng không được cung cấp đủ khiến cơ thể mệt mỏi, khó tập trung, và dễ thèm ăn vặt vào giữa buổi, điều này làm rối loạn chức năng tiêu hóa và chuyển hóa, gây ra các vấn đề về cân nặng và sức khỏe.

Ăn sáng đầy đủ: bữa sáng là bữa ăn quan trọng nhất trong ngày, hãy ăn sáng đủ dinh dưỡng, giàu protein, chất xơ và tinh bột phức hợp.

Tập trung vào công việc quan trọng: ưu tiên những công việc đòi hỏi sự tư duy, sáng tạo và sự tập trung cao độ trong khung giờ vàng này.

Vào khoảng 11h-13h (giờ ngọ), tim hoạt động mạnh nhất, đẩy máu đi khắp cơ thể. Sau đó từ 13-15h (giờ mùi), ruột non làm việc tích cực để hấp thu triệt để dinh dưỡng, đây là lúc cơ thể cần nghỉ ngơi để phục hồi năng lượng, sau bữa ăn, năng lượng tập trung cho hệ tiêu hóa khiến cơ thể có xu hướng chùng xuống.

Người xưa "nhất ngủ trưa, nhì ngủ tối", người xưa coi giấc ngủ trưa là một phần không thể thiếu của cuộc sống. Họ thường nghỉ ngơi dưới bóng cây hoặc trên võng để tránh cái nắng gắt, lấy lại sức khỏe cho buổi chiều làm việc.

Người nay nhiều người bỏ qua giấc ngủ trưa để làm việc xuyên suốt, hoặc chỉ ngủ gật trên bàn làm việc, giấc ngủ vội vàng, không sâu dễ khiến cơ thể mệt mỏi hơn. Tuy nhiên, một số phương pháp trị liệu hiện đại đã phát triển để tối ưu hóa thời gian nghỉ ngơi này.

Ăn trưa khoa học: bữa trưa cần đủ dinh dưỡng, giàu protein, chất xơ và tinh bột phức hợp, tránh ăn quá no, nhiều chất béo để không gây khó tiêu và buồn ngủ.

Thay vì chỉ ngủ trưa, nhiều người lựa chọn phương pháp trị liệu buổi trưa tại các cơ sở dưỡng sinh chuyên sâu như Thọ Xuân Đường, đây không chỉ là một giấc ngủ thông thường mà là quá trình phục hồi toàn diện.

Liệu pháp buổi trưa: liệu pháp này thường bao gồm các phương pháp như châm cứu, bấm huyệt, xoa bóp và sử dụng thảo dược để đả thông kinh mạch, lưu thông khí huyết. Sau một buổi sáng làm việc căng thẳng, các huyệt đạo trên cơ thể, đặc biệt là ở vùng đầu, cổ, vai, gáy, thường bị bế tắc. Các thầy thuốc tại đây sẽ sử dụng kỹ thuật chuyên sâu để giải tỏa các điểm tắc nghẽn, giúp cơ thể được thư giãn hoàn toàn.

Lợi ích khoa học: bấm huyệt giúp giải phóng endorphin, giảm đau và căng thẳng. Châm cứu kích thích hệ thần kinh, điều hòa chức năng các tạng phủ. Sự kết hợp này không chỉ giúp bạn có một giấc ngủ trưa sâu hơn mà còn trị liệu tận gốc các chứng đau mỏi, căng thẳng mãn tính. Sau liệu trình, bạn sẽ cảm thấy cơ thể nhẹ nhõm, tinh thần minh mẫn, sẵn sàng cho công việc buổi chiều với hiệu suất cao hơn.

Khoảng thời gian này, nhiệt độ cơ thể và huyết áp bắt đầu tăng nhẹ trở lại, cơ bắp đạt sức mạnh và độ linh hoạt tối đa, rất thích hợp cho các hoạt động thể chất. Theo đông y, từ 17h-19h (giờ dậu), thận hoạt động mạnh nhất, là lúc tốt để nạp năng lượng và bài tiết chất thải.

Người xưa: đây là lúc họ thu xếp công việc đồng áng, đi lại, vận động để làm nóng cơ thể sau giấc nghỉ trưa, bữa tối của họ cũng diễn ra sớm để hệ tiêu hóa có đủ thời gian làm việc trước khi đi ngủ.

Người nay: giờ tan tầm thường gắn liền với tắc đường, căng thẳng, tập luyện thể thao sau giờ làm là một thói quen tốt, nhưng nhiều người ăn tối quá muộn, gây gánh nặng cho hệ tiêu hóa.

Tập luyện thể thao: lựa chọn các bài tập thể thao cường độ vừa phải như chạy bộ, bơi lội, gym hoặc các môn thể thao đồng đội, tập luyện vào buổi chiều giúp tăng hiệu quả đốt cháy calo, xây dựng cơ bắp và cải thiện sức bền.

Nghỉ giải lao ngắn: sau khi tập trung làm việc, hãy dành 5-10 phút đi lại, vươn vai để giảm mỏi mắt và cổ, giúp não bộ được thư giãn.

Khi mặt trời lặn, não bộ bắt đầu sản xuất melatonin – hormone giấc ngủ. Nhiệt độ cơ thể giảm dần, báo hiệu đã đến lúc nghỉ ngơi. Theo đông y, 19h-21h (giờ tuất), màng ngoài tim hoạt động mạnh, giúp tâm trí được thư thái. 21h-23h (giờ hợi), hệ tam tiêu (hệ thống tiêu hóa, hô hấp, bài tiết) được nghỉ ngơi, chuẩn bị cho giấc ngủ sâu.

Người xưa: họ ăn tối sớm và bắt đầu các hoạt động tĩnh lặng như đọc sách, trò chuyện gia đình, hoặc đi dạo nhẹ nhàng, họ thường đi ngủ sớm, trước 22 giờ.

Người nay: thời gian này thường dành cho các hoạt động giải trí trên màn hình điện tử, làm việc muộn hoặc ăn tối quá muộn, ánh sáng xanh từ các thiết bị này ức chế sản xuất melatonin, làm rối loạn giấc ngủ và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe.

Ăn tối sớm và nhẹ nhàng: ăn tối trước 19 giờ và chọn các món dễ tiêu như rau củ, cá. Tránh các món nhiều dầu mỡ, cay nóng để không làm ảnh hưởng đến giấc ngủ.

Dành thời gian cho gia đình và bản thân: hạn chế làm việc, học tập căng thẳng, hãy thư giãn bằng cách đọc sách, nghe nhạc nhẹ hoặc trò chuyện cùng người thân.

Tạo thói quen đi ngủ sớm: cố gắng đi ngủ trước 23 giờ (giờ hợi). Ngủ đủ 7-8 tiếng mỗi đêm là điều kiện tiên quyết để cơ thể khỏe mạnh.

Tránh xa màn hình điện tử: ánh sáng xanh từ điện thoại, máy tính bảng ức chế sản xuất melatonin. Hãy cất điện thoại 30-60 phút trước khi đi ngủ.

Ngâm chân nước ấm: thêm một vài lát gừng hoặc thảo dược vào nước ấm để ngâm chân. Phương pháp này giúp thư giãn cơ bắp, lưu thông máu, và làm dịu hệ thần kinh, giúp bạn dễ dàng đi vào giấc ngủ sâu.

Từ 23h-1h sáng (giờ tý), túi mật hoạt động, là lúc cơ thể bắt đầu quá trình tái tạo tế bào. Từ 1h-3h (giờ sửu), gan hoạt động mạnh nhất để giải độc, thanh lọc máu. Đây là thời gian quan trọng để cơ thể phục hồi hoàn toàn sau một ngày hoạt động.

Người xưa: giờ này là giờ nghỉ ngơi tuyệt đối, không thức khuya để đảm bảo gan được giải độc hiệu quả nhất.

Người nay: nhiều người thức khuya để làm việc, học tập, hoặc giải trí. Thức khuya thường xuyên làm gián đoạn quá trình giải độc của gan, gây mệt mỏi, tích tụ độc tố, và làm suy yếu hệ miễn dịch.

Sống thuận theo đồng hồ sinh học không phải là một lối sống hà khắc mà là sự lựa chọn thông thái. Bằng cách lắng nghe và hiểu cơ thể, bạn có thể tối ưu hóa năng lượng, cải thiện sức khỏe thể chất lẫn tinh thần. Dù cuộc sống hiện đại đã khác xưa rất nhiều, những triết lý dưỡng sinh của người xưa vẫn còn nguyên giá trị, đừng ngại dành thời gian cho bản thân, có thể là một giấc ngủ ngắn, một buổi tập luyện, hay thậm chí là một liệu trình trị liệu chuyên sâu buổi trưa tại Thọ Xuân Đường, tất cả những điều đó đều là khoản đầu tư xứng đáng cho một cuộc sống tràn đầy năng lượng và hạnh phúc.

BS. Tuấn Dương (Thọ Xuân Đường)